Begrippen antropologie II en cultuurfilosofie
cultuur
alles dat door mensen is gemaakt of verzonnen (in een bepaalde gemeenschappelijkheid)
natuur
alles dat niet door mensen is gemaakt (verschil cultuur-natuur is moeilijk te bepalen)
nature
aangeboren gedrag of eigenschappen (DNA)
nurture
aangeleerd gedrag en eigenschappen (opvoeding, levenservaring)
existentialisme: alles is nurture
ecocentrisme
redeneren vanuit de belangen van de natuur en de intrinsieke waarde van die natuur
antropocentrisme
redeneren vanuit de mens en haar belangen
techniekfilosofie
vakgebied dat de verhouding tussen mens en techniek en de rol van techniek in de maatschappij bevraagt
cultuurabsolutisme
culturen kunnen met elkaar vergeleken worden en men kan concluderen dat de een beter is dan de andere
cultuur (volgens Kant)
het ontwikkelingsproces van de rede
civilisatie (volgens Kant)
leren samenleven in staatsverband
innerlijke zedelijkheid
vanuit zichzelf redelijk gedrag vertonen (dmv opvoeding en onderwijs)
antagonisme
heftige concurrentiestrijd tussen sociale klassen (is goed en noodzakelijk omdat de mensen uit de lagere klassen bij de hogere klassen willen horen en hun cultuur overnemen en zo innerlijke zedelijkheid ontwikkelen)
cultuurspreiding
verbeteringen van de elite druppelen omlaag naar de rest van de bevolking
maatschappelijke ongelijkheid
is de motor van de vooruitgang en dus noodzakelijk (zie cultuurspreiding)
onmaatschappelijke maatschappelijkheid
door 'onmaatschappelijk' gedrag (het in stand houden van maatschappelijke ongelijkheid) de maatschappij juist vooruit te helpen
umwertung aller werte
de herwaardering van alle waarde (zwak is goed, sterk is slecht), Nietzsche wil dat dit weer terugverandert
decadentie
moreel verval, van herenmoraal tot slavenmoraal (tot kuddegeest)
vitalisme
alles uit het leven halen, voluit leven, ''je leven leven als een kunstwerk''
levensontkennend
leven in dienst van een volgend leven, jezelf dingen ontzeggen (zoals monniken, Nietzsche niet mee eens)
levensbevestigend
leven om alles uit het leven te halen, voluit leven, ''je leven leven als een kunstwerk'' (voorbeeld: studentenleven)
hybris
hybris van de Joods-Christelijke moraal is hoogmoed, want ze leggen iedereen hun moraal op en stellen de mens en de menselijke rede (het zieke dier) boven de natuur
bildung
culturele en intellectuele vorming (door blootstelling aan de grote werken zelf een smaak ontwikkelen)
kuddegeest
denken vanuit de groep, hetzelfde willen zijn als kuddedier
massacultuur
cultuur gemaakt voor de massa (reality-tv)
amusement
vermaak/tijdverdrijf (dit verdrijft hogere/diepzinnige vormen van cultuur)
homo ludens (huizinga)
de spelende mens, spel is ouder dan cultuur -> dieren spelen ook -> spel is niet serieus, wel voor de lol -> spel is belangrijker voor de mens dan het serieuze
vooruitgangsgedachte
Kant: de culturele ontwikkeling is altijd een vooruitgang of hoogstens een stagnatie, nooit achteruitgang
dionysisch
(leven/kunst) wild, origineel, buiten de lijntjes, chaotisch
apollinisch
(leven/kunst) volgens de regels, zonder afwijkingen, geordend
übermensch
vitalistisch, met herenmoraal, sterk, met bildung, vrije geest (neanderthaler -> homo sapiens -> übermensch)
üntermensch
bestaat niet, Nietzsche gaat uit van laatste mens: mens die zich overgeeft aan consumptie, tegenovergestelde van übermensch
wil tot macht
alle levende wezens hebben de natuurlijke wil om macht te hebben (over zichzelf en hun omgeving), de Joods-Christelijke moraal ontkent de wil tot macht en is dus onnatuurlijk
shocks
confrontaties met het onbekende (mensen met een andere achtergrond, uiterlijk of cultuur)
belevenismaatschappij
maatschappij waarin belevenissen als consumptieproduct worden verkocht
consumptiemaatschappij
maatschappij gericht op consumeren (=opgebruiken), er moeten steeds nieuwe dingen gekocht worden en mensen worden primair gezien als consument (planned obsolescence)
beeldcultuur
een cultuur waarin afbeeldingen overheersen, uiterlijk wordt belangrijker
reproduceerbaarheid
werkelijkheid, maar voral het kunstwerk, wordt reproduceerbaar in massaproductie (komt op met de uitvinding van de fotografie)
aura
uitstraling, artistieke ervaring (wat reproducties missen in tegenstelling tot het origineel van een kunstwerk)
cultuurindustrie (adorno)
speelt in op onze verlangens naar consumptie en belevenis en produceert deze verlangens ook zelf (grote cultuur producerende bedrijven hebben als doel macht, binding en winst maar doen alsof dat niet zo is)
cultuurrelativisme
alle culturen zijn gelijkwaardig aan elkaar, want er is niet één mensheid
mensheid
er is niet één mensheid (argument voor cultuurrelativisme), ieder mens en iedere cultuur kent zijn eigen ontwikkelingsproces en is dus niet kwalitatief te vergelijken met andere
onjuist (false) evolutionisme
als iemand wél mensen en culturen kwalitatief met elkaar vergelijkt
cultureel structuralisme
wij worden volledig gedetermineerd door sociale en historische structuren
biologisch structuralisme
wij en de sociale structuren worden ook nog gedetermineerd door biologische aspecten (zoals lichamelijkheid of klimaat)
europacentrisme
europese cultuur en denkwijzen worden centraal gesteld of als uitgangspunt genomen
universalisme
het geloof in universeel / algemeen geldende normen en waarden (cultuurabsolutisme, europacentrisme)
pluralisme
dat meerdere culturen in één samenleving bij elkaar en door elkaar leven (Levi-Strauss is voorstander)
moderniteit
periode van ca. 1600-1945, het tijdperk van de Grote Verhalen
postmoderniteit
Lyotard vindt dat het tijd is voor de postmoderniteit: het afschaffen van alle Grote Verhalen en het uitgaan van de principiële gelijkwaardigheid van alle cultuuruitingen en van alle mensen
de Grote Verhalen
theorieën die proberen om een hele categorie van mensen / menselijk handelen / producten van menselijk denken in één klap te verklaren / interpreteren en daarmee standaarden op te stellen
intentionaliteit
alle eigen (1e persoons)-ervaringen hebben intentionaliteit: betrokkenheid op iets (je ervaart iets) + een zekere doelmatigheid (de ervaring doet iets met ons) -> daarom kun je niet zeggen dat een ervaring 'niks' is of een droom is
lichaam-subject
bewustzijn en lichaam zijn hetzelfde, onlosmakelijk verbonden, ''ik ervaar de wereld vanuit mijn bestaan als lichaam-subject'', ik ervaar en leer door de beweging van mijn lichaam in de ruimte
in-de-wereld-zijn
(door de 1e persoons-ervaring met intentionaliteit) zit ik altijd middenin de/mijn werkelijkheid
lichaamsschema
een mentale representatie van ons gehele lichaam, zit altijd in ons bewustzijn, we ervaren altijd onze lichaamsdelen, ervaringen zijn dus echt en uniek aan ons
l'être brut
het ruwe zijn, onze existentie is er onherleidbaar, het is een puur, ongevormd en ook niet vormbaar bestaan
cartesiaans theater
de mens wordt voorgesteld als een bezintuigd lichaam met binnenin iets dat niet geanalyseerd kan worden (=ziel/res cogitans)
Searle: homunculus zit in ons schedel/theater, maar: oneindige regressie
theory of mind
een voorstelling van andermans bewustzijnsinhoud, theory of mind hebben is typisch menselijk en kan een computer niet (Sally-Anne test)
turingtest (Alan Turing)
kan een computer praten als een mens? als een computersysteem/AI een menselijke gesprekspartner kan laten denken dat de AI tool een mens is, heeft de AI bewustzijn
chinese room experiment (John Searle)
mens zit in een kamer en moet op Chinese teksten een antwoord schrijven, in de kamer zijn Chinese woordenboeken, deze persoon kan geen Chinees, maar kan wel correcte output geven in de vorm van Chinese antwoorden dankzij de woordenboeken. Conclusie: het geven van correcte output is geen bewijs voor begrip/bewustzijn, een computersysteem kan dus geen bewustzijn hebben want die 'begrijpt' net als de persoon geen Chinees
natural born cyborgs (Andy Clarke)
van nature zijn we al cyborgs (mens-technologie-hybride) vanwege ons plastische brein, daarnaast gaan hulpmiddelen (vb. rekenmachines) ook in ons hoofd zitten
behaviorisme
wat zich in het brein afspeelt is (nog) mysterieus, dus we moeten onze theorieën over denken / bewustzijn baseren op gedrag, want het is te ingewikkeld
functionalisme
bewustzijn moet worden begrepen vanuit de functionele rollen die iets kan vervullen (zoals de rol van een gesprekspartner bij een AI programma)
binnenwereld
(objectieve) mentale representaties van de buitenwereld ('plaatje in je hoofd')
Searle: AI kan een binnenwereld hebben
belevingswereld
subjectieve belevingskenmerken (hoe het is om...), Qualia
Searle: AI kan geen belevingswereld hebben
emergentie
gedrag dat niet uit programmatuur volgt